DER WECHSEL/DE WISSEL

Het Rijnwater dat uit Düsseldorf in Rotterdam aankomt wordt niet met erg veel sympathie begroet. Maar de rivier heeft meer verbindende ideeën dan het water. In Dusseldorf zaten in de uiterwaarden jonge Rotterdamse kunstenaars op een geïmproviseerd feestje bijeen met Düsseldorfse kunstenaars en bespraken hun gemeenschappelijke plannen voor een tentoonstellingsprojekt. En aan hetzelfde water dat dan de Maas heet waren de Düsseldorfers te gast bij de kunstenaars van Kunst & Complex in hun ateliers op een haventerrein en ook hier was een uitwisseling het gespreksthema. Dat was tot nu toe nog niet voorgekomen, niemand had zo'n uitwisselingsprojekt geprobeerd en toch, als je erover nadenkt, is het de natuurlijkste zaak van de wereld. De kunstenaars van Kunst & Complex zijn overwegend pas afgestudeerden van de akademie en zij hebben in oude havenloodsen hun ateliers ingericht en behoren zeker nog niet tot het kunstestablishment. Maar wel hebben zij met twee tentoonstellingen, die veel aandacht trokken, laten zien wat zij kunnen. De Düsseldorfse kunstenaars hebben ook nog niet zo lang geleden Beuys' muzentempel van de akademie verlaten. Hun ateliers zijn te vinden in oude fabrieken en werkplaatsen, zij zijn niet georganiseerd, niet gevestigd en hebben ook in een reeks van tentoonstellingen hun kunnen getoond. Dat zijn meerdere overeenkomsten, wat betreft de uitgangssituatie en de werkomstandigheden in beide steden.
Het  Goethe-Institut Rotterdam heeft de Rotterdammers en Düsseldorfers met elkaar in kontakt gebracht. Het heeft ook de kontakten met het Düsseldorfse Kulturamt en de Rotterdamse Kunststichting gelegd en heeft in de maanden van voorbereiding gefunktioneerd als 'centrale'. Kultuuruitwisseling behoort tenslotte tot de opgaven van het GoetheInstitut. Maar de bemiddeling werd ons niet moeilijk gemaakt: de kunstenaars zetten zich in en in Rotterdam en Düsseldorf was men bereid deze kunstenaarsinitiatieven te ondersteunen. Zo worden niet alleen kunstwerken uitgewisseld, hierbij ontmoeten mensen uit twee buurlanden elkaar, die aan dezelfde rivier wonen, met soortgelijke zorgen en hoop. Samen feestvieren en samen over het kunstenaarschap praten is beslist even belangrijk als een konferentie van ministers van kultuur. Wij verheugen ons over deze kunstenaarsuitwisseling.

Sinds het begin van de tachtiger jaren hebben in Düsseldorf de kunstenaars het initiatief in eigen hand genomen. Zij hebben niet alleen in de vorm van ateliergemeenschappen de vereiste voorwaarden voor hun werk en leven geschapen, zij hebben ook door autonome tentoonstellingen hun eigen presentatievorm tegenover die van de galeries en staatsinstellingen gesteld. Op deze wijze hebben zij zich losgemaakt van de veelvoudige afhankelijkheid en zijn daarmee niet alleen in de fase van de produktie van de kunst, maar ook in de fase van de distributie, het in de openbaarheid brengen, tot kreatieve fantasie gedwongen – wat dan weer invloed op het werk heeft. De kunstenaars nemen dus het heft in eigen hand, zij handelen op eigen houtje. Daarbij worden ook 'Selbsthilfeorganisationen' zoals kunstenaarsgaleries, vermeden, omdat die ook weer tot vaste organisatievormen voeren. Het betreft hier tussenvormen – want in principe wordt samenwerking met galeries en instanties niet afgewezen – men wil alleen niet de jaren in deemoedige afwachting voorbij laten glijden.
In deze zin hebben de Düsseldorfse ateliergemeenschappen sinds 1981 een groot aantal initiatieven ontwikkeld. De tentoonstelling 'Reine Weste - Tote Hose' (schoon geweten - dooie boel) in 1981 in de Rather Strasse was hiervan het eerste model. De over de hele stad verspreide tentoonstelling 'Aus freien Stücken' (uit de vrije hand) in 1983 was met bijna honderd deelnemende kunstenaars qua omvang het hoogtepunt. Ook de talrijke tentoonstellingen in de Münsterstrasse en in het Paul-Pozozza-Museum (Fürstenwall) moeten hier worden genoemd. Opdat deze scene niet doodloopt in het ghetto van regionalisme is deze internationale toegangspoort des te belangrijker: in deze zin is de uitwisselingstentoonstelling 'Der Wechsel / de Wissel', Düsseldorf-Rotterdam een stap verder in de ontwikkeling – een noodzakelijke ontwikkeling.

Rotterdam (KUNST & COMPLEX): Maria Berkhout, Mia van der Burg, Ada van Dijk, Loes Dijkman, Ellen Dijkstra, Jeannette Ephraïm, Margriet Essink, Marianne Fontein, Lizan Freijsen, Ronald Glasbergen, Paul Henning, Ludo Hoes, Lidy Jacobs, Riemke de Jong, Paul Kolbrink, Jan Krommenhoek, Joep van Lieshout, Olaf Mooij, Tom Mosman, Arnold Schalks, Henk Spronk & Harm Verbeek.

Düsseldorf, Münsterstraße 446: Rudolf Dohmen, Gisela Kleinlein, Silke Leverkühne, Anna Löbner, Uschi Motte & Ulrike Taprogge / Düsseldorf, Hoffeldstraße 10: Hilmar Boehle, Marcel Hardung, Robert Knuth, Adolf Lechtenberg, Julia Lohman / Düsseldorf, Ackerstraße 29a: Bertram Jesdinsky.